دندان اضافی؛ علتهای شایع هایپردونتیا و راهکارهای اصلاح
زهرا نوابی
نویسنده
فهرست محتوا
مطالعه10 دقیقه
هر فردی به طور طبیعی دارای ۲۰ دندان شیری و ۳۲ دندان دائمی است. با این حال، برخی افراد با وضعیتی به نام هایپردونتیا مواجه میشوند که در آن تعداد دندانها از حد معمول فراتر میرود. این اختلال در حدود ۱ تا ۴ درصد از جمعیت دیده میشود و در مردان بیشتر از زنان مشاهده میگردد.
وجود دندانهای اضافی میتواند مشکلاتی در ظاهر فرد ایجاد کند و سلامت دهان را به خطر بیندازد. این دندانها نه تنها ممکن است باعث ایجاد ناهماهنگی در لثهها شوند، بلکه عملکرد دندانهای دیگر را نیز تحت تاثیر قرار میدهند. بنابراین، شناسایی دقیق و درمان به موقع این وضعیت از اهمیت ویژهای برخوردار است تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود. توجه به این مشکل میتواند به حفظ سلامت کلی دهان و دندانها کمک کند.
علل ایجاد دندان اضافی
وراثت : ژنتیک به عنوان یکی از عوامل کلیدی در شکلگیری دندانها شناخته میشود. ویژگیهای ارثی میتوانند به ظهور دندانهای اضافی منجر شوند. در واقع، بررسی تاریخچه خانوادگی میتواند بینش خوبی درباره این اختلالات ارائه دهد و نشان دهد که آیا این وضعیت در خانوادههای دیگر نیز وجود داشته است.
سندرومهای ژنتیکی : بسیاری از اختلالات مادرزادی، مانند شکاف لب و کام، بهطور مستقیم با رشد دندانهای اضافی در ارتباط هستند. سندروم گاردنر و سندروم Ehlers-Danlos از جمله این ناهنجاریها هستند که تاثیرات قابل توجهی روی دندانها دارند. سندروم گاردنر، که به عنوان اختلال نادر ارثی شناخته میشود، میتواند موجب رشد غیرطبیعی بافتها شود. عارضهای که در این سندروم دیده میشود، ظهور دندانهای اضافی است که میتواند مشکلاتی برای فرد ایجاد کند. سندروم Ehlers-Danlos نیز بر بافتهای همبند تاثیر میگذارد و میتواند به مشکلات لثهای منجر شود. این مورد نیز به نوبه خود میتواند در بروز دندانهای اضافی نقش داشته باشد و نیازمند توجه و درمان مناسب است.
بیماری فابری : بیماری فابری از دیگر اختلالاتی است که میتواند به ظهور دندانهای اضافی منجر شود. این بیماری نادر، توانایی بدن برای تولید آنزیمهای لازم برای تجزیه چربیها را مختل میکند. عوارضی چون درد شدید در اندامها و مشکلات پوستی به همراه دارد که میتواند بر رشد دندانها تاثیر بگذارد.
اختلالات رشد جنینی : برخی ناهنجاریها در فرآیند رشد دندانها میتوانند به بروز دندانهای اضافی منجر گردند. این اختلالات شامل مشکلات در جوانهزنی دندانها و ناهنجاریهای هورمونی هستند که میتوانند بهطور مستقیم یا غیرمستقیم بر تعداد دندانها تاثیر بگذارند.
تغییرات هورمونی : نوسانات هورمونی در دوران بلوغ و رشد میتواند تاثیرات قابل توجهی بر شکلگیری دندانها بگذارد. این تغییرات میتوانند به بروز ناهنجاریهایی در ساختار دندانها منجر شوند و به وجود آمدن دندانهای اضافی را تسهیل کنند.
شکاف کام و لب : شکاف لب و کام، ناهنجاری مادرزادی است که میتواند بر رویش و نظم دندانها تاثیر بگذارد. این مشکل میتواند موجب نامنظمی در دندانها و در برخی موارد به ظهور دندانهای اضافی بیانجامد.
تروما : عوامل محیطی و آسیبهای فیزیکی در ناحیه دهان میتوانند به رشد دندانهای اضافی منجر شوند. بهعنوان مثال، عفونتها یا آسیبهای واردشده به بافتهای دهان میتوانند جوانههای دندانهای اضافی را فعال کنند و احتمال بروز هایپردونتیا را افزایش دهند. این تحریکات میتوانند تاثیرات عمیقی بر الگوهای رشد دندانها داشته باشند.
انواع دندانهای اضافی
دندانهای اضافی یا هایپردونتیا، به اشکال مختلفی در دهان بهوجود میآیند که هر کدام خصوصیات و تاثیرات خاص خود را دارند. این دندانها براساس محل و نحوه رشدشان به دستههای متفاوت تقسیم میشوند. در ادامه، به بررسی دقیقتر این دستهها میپردازیم.
دندانهای اضافی زوج : این نوع از هایپردونتیا شامل دو دندان است که بهطور همزمان و در کنار یکدیگر در یک ناحیه خاص از دهان رشد میکنند. این دندانها میتوانند در هر دو فک، بالا یا پایین، ظاهر شوند. وجود این نوع دندانها میتواند منجر به نامنظمی در چیدمان دندانها گردد و بر سلامت دهان تاثیر منفی بگذارد. در برخی موارد، ممکن است نیاز به درمانهای ارتودنسی یا حتی جراحی برای اصلاح وضعیت وجود داشته باشد.
مزیودنسها : مزیودنسها، معروفترین نوع دندانهای اضافی، غالبا در پشت دندانهای جلویی فک بالا رشد میکنند. در برخی موارد، این دندانها از سقف دهان یا حتی حفره بینی نیز بیرون میآیند. وجود این دندانها میتواند به ناهماهنگی در چیدمان دندانها و کاهش زیبایی لبخند منجر شود.
دندانهای اضافی در پایین دندانهای عادی : دندانهای اضافی که در زیر دندانهای اصلی رشد میکنند، اثرات خاصی روی ساختار دهان دارند. این دندانها میتوانند در نقاط مختلف فک پایین ظاهر شوند و بهنوعی بر نظم و ترتیب دندانها تاثیر بگذارند. این وضعیت ممکن است باعث ایجاد احساس ناراحتی و مشکلاتی در جویدن غذا شود. همچنین، وجود دندانهای اضافی در این ناحیه میتواند خطر عفونتهای لثهای را افزایش دهد.
پارامولرها : پارامولرها در کنار دندانهای آسیاب رشد میکنند و بهطور کلی در ناحیهای نزدیک به دندانهای اصلی قرار دارند. این نوع دندانها میتوانند به شلوغی و نامنظمی دندانها افزوده و در برخی موارد، نیاز به درمان داشته باشند تا از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری شود.
دندانهای اضافی در بالای دندانهای عادی : در این حالت، دندانهای اضافی در بالای دندانهای اصلی قرار میگیرند. این دندانها میتوانند در نواحی مختلف فک بالا ظاهر شوند و بر رویش طبیعی دندانهای دیگر تاثیر بگذارند. این وضعیت ممکن است منجر به ناهماهنگی در چیدمان دندانها و بروز درد شود. برای افرادی که با این مشکل مواجه هستند، مشاوره با دندانپزشک برای بررسی و درمان این وضعیت ضروری است.
دیستوملرها : دیستوملرها دندانهای اضافی هستند که در راستای دندانهای آسیاب و دیگر دندانهای جلویی رشد میکنند. این نوع دندانها معمولا در ناحیه عقبی دهان قرار دارند و میتوانند مشکلاتی در نظم دندانها ایجاد کنند که نیاز به توجه و درمان دارند.
دندانهای اضافی مزایوال : دندانهای مزایوال در ناحیه جلویی دندانهای عادی نمایان میشوند و به سمت جلو فک پیش میروند. این نوع دندانها میتوانند بر زیبایی ظاهری تاثیر بگذارند و احساس ناخوشایندی در فرد ایجاد کنند. وجود این دندانها اعتماد به نفس هر فردی را هنگام لبخند زدن تحت تاثیر قرار میدهد. درمان این دندانها غالبا شامل مشاوره با دندانپزشک و در برخی موارد جراحی است.
دندانهای اضافی دیستومال : این نوع دندانهای اضافی در ناحیه عقب دندانهای اصلی رشد میکنند و به سمت انتهای فک میروند. این دندانها میتوانند به بروز مشکلاتی در عملکرد دندانهای دیگر منجر شوند و باعث ناهماهنگی در چیدمان دندانها گردند. در این شرایط، فرد ممکن است با مشکلاتی در جویدن و صحبت کردن مواجه شود.
عوارض و مشکلات داشتن دندان اضافی
تاثیر بر زیبایی لبخند : دندانهای اضافی بهوضوح بر ظاهر لبخند تاثیر میگذارند و میتوانند باعث ایجاد ظاهری نامناسب و نامنظم در دندانها شوند. این وضعیت ممکن است منجر به کاهش اعتماد به نفس فرد گردد و او را از ابراز لبخند خود بازدارد. احساس نارضایتی از ظاهر دندانها میتواند به مشکلات روانی و اجتماعی بیشتری منجر شود.
رشد کیستها : عدم درمان بهموقع دندانهای اضافی میتواند به بروز کیستها در نواحی اطراف آنها منجر شود. این کیستها معمولا با درد و ناراحتی همراه هستند و در صورت عدم توجه، میتوانند مشکلات جدیتری را به همراه داشته باشند. در برخی موارد، درمان این کیستها نیاز به جراحی دارد که میتواند روند درمان را پیچیده و زمانبر کند.
پوسیدگی دندانهای دائمی : وجود دندانهای اضافی غالبا باعث ازدحام در دهان میشود و این شلوغی رعایت بهداشت دهان را دشوار میکند. در نتیجه، فرد ممکن است نتواند بهخوبی دندانهای خود را تمیز کند و این امر خطر پوسیدگی دندانهای دائمی را افزایش میدهد. این مشکل نه تنها بر سلامت دندانها تاثیر میگذارد، بلکه میتواند به بیماریهای لثه نیز منجر شود.
آسیب به ریشه دندانهای دائمی : نزدیکی دندانهای اضافی به ریشه دندانهای دائمی میتواند خطر آسیب به این ریشهها را به همراه داشته باشد. این آسیب میتواند به بروز درد و مشکلات جدی در عملکرد دندانهای دائمی منجر شود و نیاز به درمانهای تخصصی و پیچیده داشته باشد.
اختلال در رشد دندانهای دائمی : دندانهای اضافی میتوانند مانع از رشد صحیح دندانهای دائمی شوند یا باعث تاخیر در رویش آنها گردند. این وضعیت میتواند منجر به تراکم دندانها در لثه و ایجاد مشکلاتی در نظم و ترتیب دندانها شود.
نامرتبی و شلوغی دندانها : وجود دندانهای اضافی به شلوغی و نامنظمی دندانها دامن میزند. این وضعیت نه تنها زیبایی دندانها را تحت تاثیر قرار میدهد، بلکه احتمال بروز پوسیدگی و بیماریهای لثه را نیز افزایش میدهد. برای اصلاح این مشکلات، معمولا نیاز به درمانهای ارتودنسی وجود دارد که میتواند زمانبر و هزینهبر باشد.
اختلالات گفتاری و جویدنی : دندانهای اضافی ممکن است به مشکلاتی در گفتار و جویدن غذا منجر شوند. این اختلالات میتوانند کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهند و حتی به بروز مشکلات تغذیهای منجر شوند.
درمان دندان اضافه
دندانهای اضافی میتوانند مشکلات جدی برای سلامت دهان و زیبایی لبخند ایجاد کنند. در صورت بروز چنین حالتی، مشاوره با متخصص ارتودنسی ضروری است. تصمیمگیری درباره نگهداشتن یا برداشت دندان اضافی به فاکتورهای مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- وضعیت سلامت دندان اضافی
- محل و نحوه رشد آن
- تعداد دندانهای آسیبدیده
کشیدن دندان اضافی
یکی از سریعترین و کارآمدترین روشها برای رفع مشکل دندانهای اضافی، کشیدن آنها است. این اقدام بهخصوص در مورد دندانهایی که در نواحی عقبی یا سقف دهان قرار دارند، ضروری است. در مواردی که دندان اضافی در ناحیهای رشد کرده که دندانهای آسیاب از دست رفتهاند، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد آن را به سمت محل دندان اصلی هدایت کند. اگر دندان اصلی به دلیل پوسیدگی یا آسیب به ریشه دچار مشکل شده باشد، ممکن است پزشک پیشنهاد کند که دندان اصلی کشیده شود و دندان اضافی جایگزین آن گردد.
درمان دندان اضافی با ارتودنسی
یکی دیگر از روشهای رایج برای ساماندهی دندانهای اضافی، استفاده از ارتودنسی دندان اضافه است. در این فرآیند، ابتدا تصاویری رادیوگرافی تهیه میشود تا موقعیت دندانها و ریشههای آنها مشخص گردد. اگر بیمار دندان از دست رفتهای داشته باشد، دندان اضافی میتواند به عنوان جایگزین در نظر گرفته شود، البته پس از بررسی سلامت آن. این روش بهویژه در شرایطی که دندانها بهطور قابل توجهی نامنظم هستند، بسیار کارآمد خواهد بود. در نهایت، انتخاب بهترین روش درمانی باید با توجه به شرایط ویژه هر فرد انجام گیرد. مشاوره با دندانپزشک متخصص میتواند در تعیین مناسبترین گزینه درمانی کمکهای شایانی نماید.
