پرکردن دندان در بارداری و نکات مهم برای حفظ سلامت جنین
زهرا نوابی
نویسنده
آیا پر کردن دندان در دوران بارداری ایمن است؟ دوران بارداری با تغییرات هورمونی و فیزیولوژیکی همراه است که خطر مشکلات دهان و دندان مانند پوسیدگی و التهاب لثه را افزایش میدهد. در این شرایط، عدم درمان به موقع میتواند به عوارضی برای مادر و جنین منجر شود. با این حال، هرگونه مداخله دندانپزشکی باید با دقت و رعایت اصول ایمنی انجام شود.
در این مقاله به بررسی علمی و دقیق موضوع پر کردن دندان در بارداری میپردازیم، از جمله مواد ایمن، زمان مناسب برای درمان و نکات پیشگیری، تا مادرها بتوانند تصمیمی آگاهانه بگیرند.
دلایل احتمال ابتلای بیشتر به دنداندرد در بارداری
دنداندرد و مشکلات دهان و دندان یکی از مشکلات رایج در دوران بارداری است که اغلب مادران با آن مواجه میشوند. این مشکلات میتوانند ناشی از عوامل مختلفی باشند که به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر سلامت دهان و دندان تاثیر میگذارند. در ادامه، دلایل اصلی این مشکلات را به تفصیل بررسی کردیم.
تغییرات هورمونی و ژنژیویت
دوران بارداری با تغییرات گسترده هورمونی همراه است. سطح بالای هورمونهای پروژسترون و استروژن نقش مهمی در بروز مشکلات دهان و دندان ایفا میکنند. این تغییرات میتوانند موجب افزایش جریان خون در لثهها شده و حساسیت آنها را بیشتر کنند. نتیجه این شرایط، التهاب و تورم لثهها است که به آن ژنژیویت بارداری گفته میشود.
لثههای ملتهب به سادگی خونریزی میکنند، به خصوص هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان. اگر این وضعیت درمان نشود، ممکن است به بیماریهای جدیتر مانند پریودنتیت منجر شود که عفونتهای عمیق لثه و دندانها را در پی دارد.
تغییرات در رژیم غذایی
بسیاری از زنان باردار در طول این دوره تمایل شدیدی به مصرف غذاهای خاص، بهویژه خوراکیهای شیرین و کربوهیدراتدار، پیدا میکنند. این تغییرات تغذیهای نه تنها به سلامت عمومی بدن، بلکه به سلامت دهان و دندان نیز آسیب میزند.
مصرف مداوم قند و نشاسته محیط ایدهآلی برای رشد باکتریهای دهانی ایجاد میکند. این باکتریها با تخمیر مواد قندی، اسید تولید کرده و باعث تخریب مینای دندان میشوند. از طرف دیگر، کاهش مصرف غذاهای حاوی کلسیم و مواد مغذی، قدرت و استحکام دندانها را به خطر میاندازد.
تهوع و استفراغ
یکی دیگر از مشکلات شایع در سهماهه اول بارداری، تهوع و استفراغ است. اسید معده که به دلیل استفراغ به دهان بازمیگردد، میتواند به مینای دندان آسیب برساند. تماس مکرر اسید با سطح دندانها باعث فرسایش مینای دندان شده و به تدریج حساسیت دندانها را افزایش میدهد.
علاوه بر این، استفراغ مکرر باعث کاهش سطح pH در دهان میشود که محیط مناسبی برای رشد باکتریهای مضر ایجاد میکند. اگر مادران پس از استفراغ دهان خود را به درستی نشویند، خطر پوسیدگی دندان و بوی بد دهان افزایش مییابد.
کمبود مواد معدنی و کلسیم
در دوران بارداری، بدن مادر به میزان بیشتری از مواد معدنی مانند کلسیم و فسفر نیاز دارد تا نیازهای رشد جنین را برآورده کند. اگر این مواد معدنی از طریق رژیم غذایی به میزان کافی تامین نشود، بدن مادر برای جبران کمبود، کلسیم را از ذخایر خود، از جمله استخوانها و دندانها، برداشت میکند.
این فرایند میتواند باعث تضعیف مینای دندان و افزایش شکنندگی دندانها شود. همچنین، کمبود ویتامین D که برای جذب کلسیم ضروری است، میتواند این وضعیت را تشدید کند.
عدم رعایت بهداشت دهان و دندان
بسیاری از مادران باردار به دلیل خستگی یا حالتهای تهوع ممکن است کمتر به بهداشت دهان و دندان خود اهمیت دهند. عدم مسواک زدن منظم یا استفاده نکردن از نخ دندان میتواند باعث انباشت پلاک دندانی شود. پلاک دندانی محیطی مناسب برای رشد باکتریها است که میتواند به پوسیدگی دندان و بیماریهای لثه منجر شود.
علاوه بر این، بسیاری از مادران به دلیل حساسیت لثهها از مسواک زدن پرهیز میکنند که این امر خود به افزایش مشکلات دندانی دامن میزند.
خطرات احتمالی پر کردن دندان در بارداری
در دوران بارداری، هر گونه مداخله دندانپزشکی باید با دقت و رعایت احتیاطهای لازم انجام شود. پر کردن دندان، اگرچه به طور کلی ایمن است، ممکن است با برخی نگرانیها همراه باشد. در ادامه به خطرات احتمالی این فرایند پرداختیم.
اشعه ایکس
یکی از مراحل مهم در پر کردن دندان، انجام عکسبرداری با اشعه ایکس است که به دندانپزشک کمک میکند تا شدت و عمق پوسیدگی را ارزیابی کند. بسیاری از مادران باردار نگران تاثیر اشعه ایکس بر جنین هستند. اگرچه تحقیقات نشان میدهد که میزان اشعه مورد استفاده در دندانپزشکی بسیار پایین و بیخطر است، اما برای اطمینان بیشتر از پیشبند سربی استفاده میشود. این پیشبند، شکم و ناحیه لگن را میپوشاند و از جنین در برابر اشعه محافظت میکند.
استرس
انجام مداخلات دندانپزشکی ممکن است برای برخی از مادران همراه با استرس و نگرانی باشد. این استرس میتواند بر سلامت عمومی مادر و جنین تاثیر بگذارد. افزایش سطح هورمونهای استرس، مانند کورتیزول، میتواند باعث افزایش فشار خون شود که برای مادران باردار خطرناک است. بنابراین، ایجاد محیطی آرام و اطمینانبخش در مطب دندانپزشکی اهمیت زیادی دارد.
مواد پرکننده
مواد مختلفی برای پر کردن دندان استفاده میشود که هرکدام ویژگیها و مزایا و معایب خاص خود را دارند. یکی از مواد رایج آمالگام است که حاوی جیوه میباشد. اگرچه تحقیقات نشان میدهد که استفاده از آمالگام در بارداری بیخطر است، اما به دلیل حساسیت دوران بارداری، بسیاری از دندانپزشکان ترجیح میدهند از مواد جایگزین مانند کامپوزیتها استفاده کنند. این مواد فاقد جیوه بوده و ایمنتر در نظر گرفته میشوند.
بیحسی و بیهوشی
برای انجام درمانهای دندانپزشکی، استفاده از بیحسی موضعی مانند لیدوکائین رایج است. این نوع بیحسی به طور کلی در دوران بارداری ایمن است، اما باید از دوز مناسب استفاده شود. در موارد نادر که نیاز به بیهوشی عمومی باشد، انجام آن به دلیل خطرات احتمالی برای جنین تنها در شرایط اضطراری توصیه میشود. پیش از هرگونه اقدام، لازم است دندانپزشک و متخصص زنان با هم هماهنگی داشته باشند.
بهترین و ایمنترین مواد مورد استفاده برای پر کردن دندان در بارداری
در دوران بارداری، انتخاب مواد مناسب برای پر کردن دندان اهمیت زیادی دارد. سلامت مادر و جنین باید در اولویت قرار گیرد، بنابراین دندانپزشکان از موادی استفاده میکنند که کمترین خطر ممکن را به همراه داشته باشند.
کامپوزیت رزینی
یکی از ایمنترین مواد برای پر کردن دندان در دوران بارداری، کامپوزیت رزینی است. این ماده فاقد جیوه و فلزات سنگین است و به دلیل ظاهر طبیعی و شباهت زیاد به رنگ دندان، مورد استقبال بسیاری از بیماران قرار میگیرد. کامپوزیتها همچنین برای پوسیدگیهای سطحی و متوسط مناسب هستند و به خوبی به ساختار دندان میچسبند.
گلاس آینومر
گلاس آینومر یکی دیگر از گزینههای ایمن و مناسب برای پر کردن دندان در بارداری است. این ماده علاوه بر بیخطر بودن، حاوی فلوراید است که میتواند به تقویت مینای دندان کمک کند و خطر پوسیدگیهای بعدی را کاهش دهد. گلاس آینومر بیشتر برای پر کردن حفرههای کوچک و نواحی غیر تحت فشار (مانند بین دندانها) استفاده میشود.
آمالگام
آمالگام، که ترکیبی از جیوه و فلزات دیگر است، به دلیل استحکام بالا در مواردی استفاده میشود که دندان به بازسازی بیشتری نیاز دارد. با این حال، به دلیل وجود جیوه، استفاده از این ماده در دوران بارداری کاهش یافته است. اگرچه مطالعات نشان دادهاند که میزان جیوه آزاد شده از آمالگام بسیار کم و بیخطر است، بسیاری از دندانپزشکان برای اطمینان بیشتر از مواد جایگزین استفاده میکنند.
مواد سرامیکی
مواد سرامیکی نیز یکی دیگر از گزینههای موجود هستند که به دلیل مقاومت بالا و زیبایی ظاهری، انتخاب مناسبی به شمار میروند. این مواد، هرچند هزینه بالاتری دارند، هیچ گونه خطر شناختهشدهای برای مادر یا جنین ایجاد نمیکنند.
بهترین زمان برای پر کردن دندان در بارداری
انتخاب زمان مناسب برای انجام مداخلات دندانپزشکی در دوران بارداری بسیار مهم است. درمانهای دندانپزشکی باید به گونهای برنامهریزی شوند که کمترین خطر را برای سلامت مادر و جنین به همراه داشته باشند.
- سه ماهه اول: در سهماهه اول بارداری، جنین در مراحل ابتدایی رشد خود قرار دارد و ارگانهای حیاتی او در حال شکلگیری هستند. در این دوره، انجام درمانهای غیرضروری توصیه نمیشود، زیرا هر گونه استرس یا استفاده از داروها ممکن است خطراتی برای جنین به همراه داشته باشد. درمانهای اورژانسی، مانند رفع عفونت یا دنداندرد شدید، باید با هماهنگی متخصص زنان و دندانپزشک انجام شود.
- سهماهه دوم: سهماهه دوم به عنوان ایمنترین دوره برای انجام مداخلات دندانپزشکی شناخته میشود. در این زمان، ارگانهای جنین شکل گرفتهاند و خطر سقط جنین کاهش یافته است. همچنین، مادران در این دوره معمولا با حالت تهوع کمتری مواجه هستند و میتوانند راحتتر روی صندلی دندانپزشکی قرار بگیرند. در نتیجه، درمانهایی مانند پر کردن دندان، جرمگیری و حتی کشیدن دندان در صورت نیاز، میتوانند در این دوره انجام شوند.
- سهماهه سوم: در سهماهه سوم، به ویژه پس از هفته ۲۸ بارداری، انجام درمانهای دندانپزشکی ممکن است به دلیل مشکلات ناشی از نشستن طولانیمدت روی صندلی و افزایش فشار روی رگهای خونی مادر دشوار باشد. علاوه بر این، استرس ناشی از درمان میتواند باعث تحریک انقباضات رحمی شود. در صورت نیاز به درمانهای اورژانسی، مادر باید در وضعیت نیمهخوابیده قرار گیرد تا از فشرده شدن عروق بزرگ توسط رحم جلوگیری شود.
توصیه کلی
درمانهای غیرضروری دندانپزشکی بهتر است تا پس از زایمان به تعویق بیفتد. اما در موارد اورژانسی، لازم است دندانپزشک با متخصص زنان مشورت کند و درمان را با رعایت کامل احتیاطهای لازم انجام دهد.
عصبکشی و پر کردن دندان در دوران بارداری
در برخی موارد، پوسیدگی دندان به حدی پیشرفت میکند که علاوه بر پر کردن، نیاز به درمانهای پیشرفتهتر مانند عصبکشی دارد. در دوران بارداری، این درمانها باید با دقت و رعایت کامل اصول ایمنی انجام شوند.
- ضرورت عصبکشی: عفونت در کانال ریشه دندان میتواند به درد شدید، تورم و حتی انتشار عفونت در بدن منجر شود. چنین شرایطی میتواند برای سلامت مادر و جنین خطرناک باشد. در صورتی که پوسیدگی دندان به پالپ (عصب دندان) برسد، درمان عصبکشی ضروری است تا عفونت کنترل شود و از خطرات بعدی جلوگیری گردد.
- ایمنی عصبکشی در بارداری: عصبکشی به طور کلی در دوران بارداری ایمن است، به شرطی که با رعایت دستورالعملهای خاص انجام شود. استفاده از بیحسی موضعی مانند لیدوکائین با دوز مناسب بیخطر است و میتواند درد را به طور موثر کنترل کند. همچنین، در صورت نیاز به عکسبرداری با اشعه ایکس، استفاده از پیشبند سربی میتواند از جنین در برابر اشعه محافظت کند.
- مواد پرکننده پس از عصبکشی: پس از اتمام عصبکشی، پر کردن دندان با مواد ایمن مانند کامپوزیت یا گلاس آینومر انجام میشود. این مواد فاقد مواد خطرناک هستند و برای مادر و جنین هیچ تهدیدی ایجاد نمیکنند. استفاده از آمالگام در این شرایط به دلیل حساسیت دوران بارداری معمولا توصیه نمیشود.
- مدیریت درد پس از عصبکشی: پس از انجام عصبکشی، ممکن است درد یا حساسیت در ناحیه تحت درمان وجود داشته باشد. استفاده از مسکنهای ایمن مانند استامینوفن، که به تایید پزشک رسیده باشد، میتواند به تسکین درد کمک کند. مصرف داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن در سهماهه سوم بارداری باید با احتیاط و تنها با مشورت پزشک انجام شود.
توصیه کلی
درمان عصبکشی تنها در موارد ضروری و با مشورت پزشک متخصص زنان و دندانپزشک انجام شود. در غیر این صورت، اگر امکان دارد، بهتر است این درمان تا پس از زایمان به تعویق بیفتد.
راههای پیشگیری از پوسیدگی دندان در بارداری
پیشگیری از پوسیدگی دندان و مشکلات دهان و دندان در دوران بارداری اهمیت بسیاری دارد. رعایت اصول صحیح بهداشت دهان و دندان میتواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند و سلامت مادر و جنین را تضمین نماید. در ادامه، روشهای موثر برای پیشگیری از پوسیدگی دندان در دوران بارداری را بررسی می کنیم.
رعایت بهداشت دهان و دندان
مسواک زدن منظم و استفاده از نخ دندان یکی از سادهترین و موثرترین راهها برای پیشگیری از پوسیدگی دندان است. مادران باردار باید حداقل دو بار در روز با استفاده از یک مسواک نرم و خمیر دندان حاوی فلوراید دندانهای خود را تمیز کنند. نخ دندان نیز برای حذف پلاکها و ذرات غذایی از بین دندانها توصیه میشود.
استفاده از دهانشویه
استفاده از دهانشویههای حاوی فلوراید میتواند به تقویت مینای دندان و کاهش خطر پوسیدگی کمک کند. همچنین، پس از هر بار استفراغ، شستشوی دهان با آب یا دهانشویه ملایم برای خنثی کردن اسید معده و حفظ سلامت مینای دندان ضروری است.
تغذیه مناسب
مصرف غذاهای حاوی کلسیم، فسفر، و ویتامین D میتواند به تقویت دندانها و لثهها کمک کند. لبنیات، ماهی، سبزیجات برگدار و مغزها منابع خوبی برای این مواد مغذی هستند. همچنین، محدود کردن مصرف مواد قندی و خوراکیهای شیرین برای پیشگیری از پوسیدگی دندان بسیار مهم است.
مراجعه منظم به دندانپزشک
مادران باردار باید حداقل یک بار در دوران بارداری به دندانپزشک مراجعه کنند تا وضعیت سلامت دهان و دندانهایشان بررسی شود. این مراجعات میتوانند مشکلات احتمالی را در مراحل اولیه شناسایی کرده و از پیشرفت آنها جلوگیری کنند. دندانپزشک همچنین میتواند راهنماییهای لازم برای حفظ بهداشت دهان و دندان در دوران بارداری را ارائه دهد.
اجتناب از عادات مضر
برخی عادات مضر مانند جویدن ناخن یا استفاده از دندان برای باز کردن اجسام سخت میتواند باعث آسیب به دندانها شود. مادران باردار باید از انجام این عادات خودداری کنند تا از خطر شکستگی یا آسیب به دندانها جلوگیری شود.
مدیریت تهوع و استفراغ
برای کاهش تاثیرات منفی تهوع و استفراغ بر دندانها، مادران باردار میتوانند بلافاصله پس از استفراغ دهان خود را با آب بشویند و از مسواک زدن سریع خودداری کنند، زیرا اسید معده میتواند مینای دندان را نرم کرده و مسواک زدن بلافاصله ممکن است به مینای دندان آسیب برساند.
پر کردن دندان در دوران شیردهی
پس از زایمان، دوران شیردهی مرحله حساسی است که مادر همچنان باید به سلامت خود و تاثیرات احتمالی هرگونه درمان پزشکی بر نوزاد توجه داشته باشد. پر کردن دندان در دوران شیردهی به طور کلی ایمن است، اما رعایت برخی نکات میتواند به مادران کمک کند تا با اطمینان بیشتری به درمان بپردازند.
ایمنی مواد پرکننده
ر
مواد پرکنندهای مانند کامپوزیت، گلاس آینومر و سرامیک که در دوران بارداری ایمن بودند، در دوران شیردهی نیز بیخطر هستند. این مواد به بدن مادر منتقل نمیشوند و هیچ اثری بر کیفیت شیر یا سلامت نوزاد ندارند. با این حال، اگر نیاز به استفاده از مواد آمالگام باشد، مشورت با دندانپزشک و ارزیابی خطرات احتمالی ضروری است.
بیحسی موضعی
استفاده از بیحسی موضعی برای پر کردن دندان در دوران شیردهی بیخطر است. مواد بیحسی موضعی مانند لیدوکائین به مقدار بسیار کمی وارد جریان خون میشوند و حتی این مقدار ناچیز نیز تاثیر قابل توجهی بر ترکیب شیر مادر ندارد. با این حال، مادران میتوانند با پزشک خود مشورت کنند تا در صورت تمایل، درمان را به زمانی موکول کنند که فاصله بیشتری از زمان شیردهی وجود داشته باشد.
مصرف داروهای مسکن
در صورتی که پس از پر کردن دندان نیاز به مصرف مسکن باشد، استامینوفن به عنوان دارویی ایمن برای دوران شیردهی توصیه میشود. سایر داروها، به ویژه داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی، باید تنها با تجویز پزشک مصرف شوند. مادران باید از مصرف داروهایی که میتوانند به شیر منتقل شوند و برای نوزاد خطر ایجاد کنند، خودداری کنند.
مراجعه به دندانپزشک
برای اطمینان بیشتر، مادران شیرده بهتر است پیش از آغاز درمان دندانپزشکی وضعیت سلامت خود و نیازهای خاص نوزاد را با دندانپزشک در میان بگذارند. این مشورت میتواند به طراحی برنامهای ایمن و مناسب برای درمان کمک کند.
سخن آخر
سلامت دهان و دندان در دوران بارداری و شیردهی از اهمیت ویژهای برخوردار است، چرا که هرگونه عفونت یا مشکل دندانی میتواند بر سلامت مادر و جنین یا نوزاد تاثیر بگذارد. پر کردن دندان در این دوران، اگرچه ممکن است باعث نگرانی مادران شود، اما با رعایت اصول ایمنی و استفاده از مواد مناسب، کاملا بیخطر است. انتخاب زمان مناسب برای درمان، همکاری نزدیک دندانپزشک با متخصص زنان و رعایت بهداشت دهان و دندان میتواند نقش مهمی در کاهش خطرات و تضمین سلامت مادر و جنین داشته باشد.
مادران باید با آگاهی کامل و با مشورت پزشکان خود، اقدامات پیشگیرانه و درمانی لازم را انجام دهند تا از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری کنند. به یاد داشته باشید که حفظ سلامت دهان و دندان نه تنها به رفاه جسمی مادر کمک میکند، بلکه تاثیر مثبتی بر سلامت کلی جنین و نوزاد خواهد داشت. درمانهای دندانپزشکی، از جمله پر کردن دندان، گامی ضروری در جهت مراقبت از سلامتی شما و فرزندتان است.