خشکی واژن بعد از یائسگی چرا بروز میدهد و چطور درمان میشود؟
معصومه رمضانی
نویسنده
فهرست محتوا
مطالعه14 دقیقه
آیا خشکی واژن در دوران یائسگی طبیعی است؟ بسیاری از زنان در این دوره با تغییرات هورمونی مواجه میشوند که میتواند سلامت واژن آنها را تحت تاثیر قرار دهد. یکی از شایعترین این تغییرات، خشکی واژن در زنان یائسه است که ممکن است باعث سوزش، ناراحتی و حتی درد هنگام رابطه جنسی شود. کاهش سطح استروژن، عامل اصلی این مشکل است که میتواند کیفیت زندگی و روابط زناشویی را تحت تاثیر قرار دهد.
علاوه بر یائسگی، خشکی واژن در سالمندان نیز مسئلهای رایج است که میتواند به دلیل عواملی مانند سبک زندگی، بیماریهای مزمن و مصرف برخی داروها تشدید شود. خوشبختانه، روشهای مختلفی برای کاهش این مشکل و حفظ سلامت واژن وجود دارد.
در این مقاله، با علل، علائم و روشهای موثر درمان خشکی واژن در دوران یائسگی آشنا میشویم.
علائم خشکی واژن در یائسگی
همانطور که در مقدمه اشاره کردیم، خشکی واژن در زنان یائسه یکی از مشکلات شایعی است که به دلیل کاهش سطح استروژن در بدن رخ میدهد. این وضعیت میتواند موجب ناراحتیهای متعددی شود و بر سلامت جنسی و عمومی زنان تاثیر بگذارد. شناخت علائم این مشکل برای تشخیص و درمان بهموقع ضروری است.
احساس خشکی و کشیدگی در واژن
یکی از رایجترین نشانههای خشکی واژن در دوران یائسگی، احساس خشکی و کشیدگی در ناحیه واژن است. این مشکل زمانی رخ میدهد که غدد مخاطی واژن به میزان کافی ترشحات روانکننده تولید نکنند. کاهش استروژن باعث نازکتر شدن دیوارههای واژن شده و از میزان رطوبت طبیعی آن میکاهد. این وضعیت میتواند باعث ایجاد حس ناخوشایند کشیدگی و خشکی شود که در برخی موارد به قدری شدید است که زنان هنگام نشستن، راه رفتن یا حتی انجام فعالیتهای روزانه احساس ناراحتی دارند. در برخی موارد، خشکی بیش از حد ممکن است منجر به ایجاد ترکهای کوچک در دیوارههای واژن شده و حتی باعث خونریزیهای خفیف شود.
سوزش و خارش واژن
خشکی واژن در زنان یائسه معمولا با سوزش و خارش همراه است. این علائم به دلیل کاهش لایه محافظتی واژن و افزایش حساسیت آن رخ میدهد. زمانی که رطوبت کافی در دیوارههای واژن وجود نداشته باشد، اصطکاک ایجاد شده بین بافتها باعث تحریک شده و احساس خارش و سوزش را به وجود میآورد. این مشکل میتواند در طول روز ادامه داشته باشد و حتی در هنگام خواب نیز موجب ناراحتی شود. در برخی موارد، خارش شدید میتواند منجر به التهاب و قرمزی ناحیه تناسلی شود که در صورت عدم درمان، ممکن است باعث بروز عفونتهای باکتریایی یا قارچی گردد.
درد و ناراحتی هنگام رابطه جنسی
یکی از مشکلات اساسی ناشی از خشکی واژن در دوران یائسگی، درد و ناراحتی هنگام رابطه جنسی است. واژن به طور طبیعی هنگام تحریک جنسی ترشحاتی تولید میکند که باعث روان شدن و کاهش اصطکاک در طول مقاربت میشود. اما در زنان یائسه، کاهش استروژن تولید این ترشحات را مختل کرده و منجر به خشکی شدید واژن میشود. در نتیجه، هنگام رابطه جنسی ممکن است احساس درد و سوزش به وجود بیاید که میتواند بر میل جنسی فرد تاثیر منفی بگذارد. این مشکل، که به آن دیسپارونیا نیز گفته میشود، در بسیاری از زنان یائسه تجربه شده و میتواند بر اعتمادبهنفس و کیفیت روابط زناشویی اثر منفی بگذارد.
احساس درد یا سوزش هنگام ادرار کردن
خشکی واژن در دوران یائسگی ممکن است باعث خشکی و نازک شدن بافتهای اطراف مجرای ادرار نیز شود. این تغییرات میتوانند منجر به احساس درد، سوزش و تکرر ادرار شوند. در برخی موارد، زنان یائسه ممکن است به دلیل نازک شدن دیواره مجرای ادرار، مستعد ابتلا به عفونتهای ادراری شوند. عفونت ادراری در این شرایط معمولا با علائمی مانند احساس درد هنگام دفع ادرار، نیاز مکرر به دفع ادرار و در برخی موارد، وجود خون در ادرار همراه است. به همین دلیل، توجه به بهداشت ناحیه تناسلی و هیدراته نگه داشتن بدن در این دوره از اهمیت زیادی برخوردار است.
کاهش خاصیت ارتجاعی واژن
یکی دیگر از عوارض خشکی واژن در زنان یائسه، کاهش خاصیت ارتجاعی دیوارههای واژن است. استروژن نقش کلیدی در حفظ انعطافپذیری و استحکام بافتهای واژن دارد. اما در دوران یائسگی، با کاهش سطح این هورمون، بافتهای واژن نازکتر و کمانعطافتر میشوند. این موضوع میتواند منجر به احساس سفتی و کشیدگی در واژن شود که نهتنها در رابطه جنسی بلکه در انجام فعالیتهای عادی نیز ممکن است ایجاد ناراحتی کند. در برخی موارد، کاهش خاصیت ارتجاعی واژن باعث بروز پارگیهای کوچک و خونریزیهای جزئی، به ویژه هنگام مقاربت یا معاینات پزشکی، میشود.
کاهش میل جنسی
خشکی واژن در زنان یائسه ممکن است با کاهش میل جنسی همراه باشد. این مشکل به دلایل مختلفی رخ میدهد، از جمله تغییرات هورمونی، ناراحتی ناشی از خشکی واژن، درد در هنگام رابطه جنسی و همچنین عوامل روانی مانند استرس و اضطراب مرتبط با این تغییرات. بسیاری از زنان در دوران یائسگی احساس میکنند که تمایل آنها به برقراری رابطه جنسی کاهش یافته است، زیرا تجربه درد و ناراحتی در طول مقاربت میتواند انگیزه آنها را برای فعالیت جنسی کم کند. علاوه بر این، تغییرات احساسی و روانی ناشی از یائسگی نیز میتواند بر میل جنسی تاثیر بگذارد. با این حال، راهکارهایی برای مدیریت این مشکل وجود دارد که میتوانند به حفظ رضایت جنسی و بهبود روابط زناشویی کمک کنند.
علت خشکی واژن بعد از یائسگی
خشکی واژن در دوران یائسگی یکی از مشکلات رایجی است که بسیاری از زنان پس از قطع قاعدگی با آن مواجه میشوند. این مشکل عمدتا به دلیل تغییرات هورمونی رخ میدهد، اما عوامل دیگری نیز میتوانند در تشدید آن نقش داشته باشند. در این بخش، به بررسی مهمترین علل خشکی واژن بعد از یائسگی میپردازیم.
کاهش استروژن
استروژن یکی از مهمترین هورمونهای زنانه است که نقش کلیدی در حفظ سلامت واژن دارد. این هورمون باعث حفظ ضخامت، رطوبت و انعطافپذیری دیوارههای واژن میشود. در دوران یائسگی، سطح استروژن به طور قابلتوجهی کاهش مییابد و در نتیجه، ترشحات طبیعی واژن کاهش پیدا میکند. این تغییرات باعث نازک شدن دیوارههای واژن، کاهش خاصیت ارتجاعی و در نهایت خشکی و حساسیت بیشتر این ناحیه میشود. کاهش استروژن همچنین موجب کاهش جریان خون به واژن شده که این مسئله تولید ترشحات روانکننده را بیشتر تحت تاثیر قرار میدهد.
تغذیه نامناسب
رژیم غذایی نامناسب میتواند نقش مهمی در ایجاد و تشدید خشکی واژن در زنان یائسه داشته باشد. بدن برای حفظ رطوبت و سلامت بافتهای خود به میزان کافی ویتامینها و مواد معدنی نیاز دارد. مصرف ناکافی آب، کمبود ویتامینهای A، E و C، و همچنین کمبود اسیدهای چرب ضروری مانند امگا ۳ و امگا ۶ میتواند باعث کاهش تولید ترشحات طبیعی واژن شود. علاوه بر این، مصرف بیش از حد غذاهای فرآوریشده، قندهای مصنوعی و کافئین ممکن است تعادل هورمونی بدن را مختل کرده و باعث خشکی بیشتر در ناحیه واژن شود. زنان یائسه باید به تغذیه خود توجه ویژهای داشته باشند تا از بروز مشکلات مرتبط با خشکی واژن جلوگیری کنند.
مصرف سیگار و الکل
خشکی واژن در سالمندان و زنان یائسه در افرادی که سیگار میکشند یا الکل مصرف میکنند، شیوع بیشتری دارد. نیکوتین موجود در سیگار باعث تنگ شدن عروق خونی شده و در نتیجه، جریان خونرسانی به بافتهای واژن کاهش پیدا میکند. این کاهش خونرسانی، میزان تولید استروژن را کمتر کرده و منجر به نازک شدن دیوارههای واژن و کاهش رطوبت آن میشود. از سوی دیگر، مصرف الکل میتواند تعادل هورمونی بدن را برهم زده و باعث کاهش سطح استروژن شود. علاوه بر این، الکل بدن را دچار کمآبی میکند که میتواند خشکی واژن را تشدید کند.
کمآبی بدن
آب برای حفظ عملکرد طبیعی بدن ضروری است و کمآبی بدن میتواند به طور مستقیم بر میزان رطوبت واژن تاثیر بگذارد. زمانی که بدن دچار کمبود آب شود، غدد مخاطی، از جمله غدد تولیدکننده ترشحات واژن، قادر نخواهند بود به درستی عمل کنند. این موضوع باعث کاهش روانسازی طبیعی واژن و افزایش خشکی و تحریکپذیری این ناحیه میشود. زنان یائسه باید توجه ویژهای به مصرف کافی مایعات داشته باشند و روزانه حداقل ۸ لیوان آب بنوشند تا بدن و بافتهای آن، از جمله واژن، دچار خشکی نشوند.
نداشتن رابطه جنسی
فعالیت جنسی منظم یکی از عواملی است که میتواند به حفظ سلامت واژن کمک کند. رابطه جنسی باعث افزایش جریان خون در ناحیه تناسلی و تحریک تولید ترشحات روانکننده میشود. اما زنان یائسهای که فعالیت جنسی کمتری دارند، ممکن است بیشتر دچار خشکی واژن شوند. عدم تحریک واژن به مرور زمان موجب کاهش خاصیت ارتجاعی و نازک شدن دیوارههای واژن میشود که این امر خشکی و ناراحتی را تشدید میکند. به همین دلیل، پزشکان توصیه میکنند که حتی اگر فرد قصد برقراری رابطه جنسی ندارد، از روشهای دیگر مانند تمرینات کگل یا ماساژ واژن برای حفظ جریان خون در این ناحیه استفاده کند.
وجود عفونت
عفونتهای واژینال، بهویژه عفونتهای قارچی و باکتریایی، میتوانند خشکی واژن در دوران بعد از یائسگی را تشدید کنند. زمانی که تعادل باکتریهای مفید در واژن به هم بخورد، باکتریها و قارچهای مضر رشد کرده و منجر به التهاب و عفونت میشوند. این عفونتها اغلب با علائمی مانند سوزش، خارش، ترشحات غیرطبیعی و بوی نامطبوع همراه هستند. همچنین، برخی داروهای ضدعفونیکننده و آنتیبیوتیکهایی که برای درمان این عفونتها استفاده میشوند، ممکن است باعث خشکی بیشتر واژن شوند. بنابراین، زنان یائسه باید از محصولات بهداشتی مناسب استفاده کرده و از درمانهای خودسرانه پرهیز کنند تا از بروز این عفونتها جلوگیری شود.
درمان خشکی واژن در یائسگی
خشکی واژن در زنان یائسه میتواند بر کیفیت زندگی، روابط زناشویی و سلامت عمومی تاثیر منفی بگذارد. خوشبختانه، روشهای درمانی متعددی برای کاهش این مشکل وجود دارد که میتوانند باعث بهبود رطوبت واژن، کاهش سوزش و ناراحتی و افزایش کیفیت زندگی شوند. در این بخش، به بررسی روشهای موثر برای درمان خشکی واژن در دوران یائسگی میپردازیم.
استفاده از ژلهای مرطوبکننده: یکی از سادهترین روشها برای کاهش خشکی واژن در دوران یائسگی استفاده از ژلهای مرطوبکننده واژن است. این ژلها با تامین رطوبت مورد نیاز، محیط واژن را نرمتر و انعطافپذیرتر میکنند.
مزایای ژلهای مرطوبکننده:
تامین رطوبت طولانیمدت
کاهش سوزش و خارش
بهبود انعطافپذیری دیوارههای واژن
این ژلها معمولا بدون هورمون هستند و میتوانند روزانه یا چند بار در هفته مورد استفاده قرار گیرند. زنان یائسهای که تمایل به استفاده از درمانهای هورمونی ندارند، میتوانند از این ژلها به عنوان یک جایگزین مناسب بهره ببرند.
استفاده از روانکنندهها: روانکنندههای واژن برای زنانی که هنگام رابطه جنسی دچار ناراحتی و درد ناشی از خشکی واژن هستند، گزینهای ایدهآل محسوب میشوند. برخلاف مرطوبکنندهها که اثرات طولانیمدت دارند، روانکنندهها اثرات فوری و کوتاهمدت دارند و قبل از رابطه جنسی استفاده میشوند.
انواع روانکنندهها:
بر پایه آب: مناسب برای استفاده روزمره و قابل شستشو
بر پایه سیلیکون: دوام بیشتر و مقاومت در برابر شستشو
بر پایه روغن: نرمکنندگی بالا
برای زنان یائسه، توصیه میشود از روانکنندههای بدون عطر و بدون مواد تحریککننده استفاده کنند تا از التهاب و سوزش جلوگیری شود.
درمان خشکی واژن با داروهای استروژنی
از آنجایی که خشکی واژن در زنان یائسه ناشی از کاهش سطح استروژن است، استفاده از درمانهای استروژنی میتواند به بازگرداندن رطوبت و بهبود سلامت واژن کمک کند.
روشهای مصرف استروژن برای درمان خشکی واژن:
1. قرصهای استروژنی: قرصهای استروژنی بهعنوان یکی از روشهای درمانی جایگزین هورمونی مورد استفاده قرار میگیرند. این قرصها سطح هورمونهای زنانه را متعادل کرده و باعث کاهش علائم یائسگی، از جمله خشکی واژن، گرگرفتگی و تعریق شبانه میشوند.
نکته: این روش برای همه زنان مناسب نیست. زنان مبتلا به سرطان سینه، بیماریهای قلبی یا سابقه لخته شدن خون باید قبل از مصرف قرصهای استروژنی با پزشک مشورت کنند.
2. کرمهای استروژنی واژن :این کرمها مستقیما در داخل واژن استفاده میشوند و باعث جذب سریع استروژن در بافتهای واژن میشوند. برخلاف قرصهای خوراکی، کرمهای استروژنی اثر موضعی دارند و کمتر وارد جریان خون میشوند.
مزایای کرمهای استروژنی:
افزایش رطوبت واژن
کاهش نازکی و التهاب دیوارههای واژن
کاهش درد هنگام رابطه جنسی
3. حلقههای استروژنی: حلقههای استروژنی یک روش موثر برای درمان خشکی واژن در دوران یائسگی هستند. این حلقهها که در داخل واژن قرار داده میشوند، مقدار کمی استروژن را به طور مداوم آزاد میکنند و میتوانند تا سه ماه در جای خود باقی بمانند.
ویژگیهای حلقه استروژنی:
نیاز به استفاده روزانه ندارد
جذب استروژن مستقیما در واژن صورت میگیرد
کاهش عوارض جانبی هورمونی
نکته: حلقههای استروژنی برای زنانی که مشکلات قلبی یا سرطان دارند، ممکن است مناسب نباشند. مشورت با پزشک قبل از استفاده ضروری است.
درمان گیاهی خشکی واژن در یائسگی
روغنهای گیاهی برای خشکی واژن: برخی از روغنهای گیاهی میتوانند به حفظ رطوبت واژن و کاهش علائم خشکی واژن در سالمندان و زنان یائسه کمک کنند. این روغنها به عنوان جایگزین طبیعی برای روانکنندهها مورد استفاده قرار میگیرند.
موثرترین روغنهای گیاهی برای کاهش خشکی واژن:
روغن نارگیل: دارای خاصیت ضدالتهابی و نرمکننده
روغن زیتون: مرطوبکننده طبیعی با اثر طولانیمدت
روغن بادام شیرین: کمک به افزایش خاصیت ارتجاعی واژن
روغن درخت چای: خاصیت ضدباکتریایی برای جلوگیری از عفونتهای واژینال
استفاده از روغنهای طبیعی باید با احتیاط انجام شود و از روغنهایی که حاوی اسانسهای شیمیایی یا ترکیبات تحریککننده هستند، پرهیز شود.
درمان خشکی واژن در یائسگی با تغییر در سبک زندگی
علاوه بر روشهای دارویی، اصلاح سبک زندگی میتواند تاثیر زیادی در کاهش خشکی واژن در زنان یائسه داشته باشد.
رعایت رژیم غذایی مناسب: مصرف غذاهای حاوی فیتواستروژنها (ترکیبات گیاهی مشابه استروژن) میتواند به تنظیم تعادل هورمونی کمک کند. برخی از این مواد غذایی عبارتند از: دانههای سویا و محصولات آن، بذر کتان، نخود و عدس، آجیل. همچنین، نوشیدن آب کافی و پرهیز از مصرف غذاهای فرآوریشده و نوشیدنیهای کافئیندار به کاهش خشکی واژن کمک میکند.
عدم مصرف سیگار و الکل: همانطور که در بخشهای قبلی توضیح داده شد، سیگار و الکل میتوانند خشکی واژن در سالمندان و زنان یائسه را تشدید کنند. ترک این عادتها موجب بهبود خونرسانی به واژن و افزایش رطوبت آن خواهد شد.
رعایت بهداشت: شستوشوی بیش از حد با صابونهای معطر و شویندههای قوی میتواند تعادل باکتریایی واژن را به هم زده و خشکی آن را بدتر کند. استفاده از شویندههای ملایم و بدون عطر توصیه میشود.
عدم استفاده از لباسهای جذب: پوشیدن لباسهای نخی و اجتناب از لباسهای تنگ و پلاستیکی میتواند از ایجاد اصطکاک و تحریک ناحیه تناسلی جلوگیری کند.