جراحی فک؛ همهچیز درباره انواع آن و کاربردهای درمانی
زهرا نوابی
نویسنده
فهرست محتوا
مطالعه10 دقیقه
جراحی فک یکی از بخشهای تخصصی و پیچیده در جراحیهای فک و صورت است که به منظور اصلاح مشکلات عملکردی، ساختاری و زیبایی فک انجام میشود. این جراحی معمولاً بر روی فک بالا (ماگزیلا)، فک پایین (ماندیبل) یا ترکیبی از هر دو فک انجام میشود. جراحی فک میتواند به تغییرات اساسی در ساختار صورت و بهبود کیفیت زندگی افراد منجر شود. این مقاله به معرفی انواع جراحی فک، دلایل نیاز به جراحی فک و مراحل این نوع جراحیها به طور کامل میپردازد.
دلایل نیاز به جراحی فک
افرادی که مشکلات فک دارند، معمولاً از اختلالات مختلفی رنج میبرند که ممکن است تأثیرات قابل توجهی بر کیفیت زندگی آنها بگذارد. در اینجا به دلایل رایج انجام جراحی فک پرداخته میشود:
اختلال در جویدن و بلع
یکی از اصلیترین دلایل جراحی فک، ناهماهنگی میان فک بالا و پایین است که موجب اختلال در جویدن غذا و بلع میشود. این مشکل، که به نام مالاکلوژن شناخته میشود، میتواند عملکرد سیستم گوارش را تحت تأثیر قرار دهد. در صورتی که فکها به درستی در موقعیت خود قرار نگیرند، فشار زیادی به دندانها و مفاصل فک وارد میشود که منجر به ناراحتی، سوء هاضمه و مشکلات گوارشی میشود. جراحی فک با اصلاح موقعیت فکها، این مشکلات را حل کرده و عملکرد صحیح دستگاه گوارش را باز میگرداند.
مشکلات تنفسی
مشکلات ساختاری فک، مانند فک پایین عقب رفته، میتواند موجب تنگ شدن یا انسداد راههای هوایی شود. این اختلالات میتوانند مشکلات تنفسی جدی ایجاد کنند، از جمله آپنه خواب و خرخر شبانه. آپنه خواب یک وضعیت پزشکی است که در آن فرد دچار توقف موقت تنفس هنگام خواب میشود. این مشکل به دلیل محدود شدن مجاری تنفسی میتواند خواب را مختل کرده و به مشکلات سلامتی جدیتری منجر شود. جراحی فک میتواند با اصلاح موقعیت فکها، راههای هوایی را باز کرده و تنفس فرد را بهبود بخشد.
درد مفصل گیجگاهی فکی
دیسفانکشن مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) یکی از مشکلات شایع فک است که میتواند به درد مزمن در ناحیه فک، گوش و اطراف صورت منجر شود. این اختلال معمولاً ناشی از آسیب به مفصل فک است و میتواند باعث مشکلاتی چون درد شدید در هنگام جویدن، باز کردن دهان، یا حرکت فک شود. جراحی فک برای اصلاح این نوع مشکلات و کاهش درد و ناراحتیهای مربوط به مفصل فک انجام میشود.
اختلال در گفتار
ناهماهنگیهای فک میتوانند تأثیر منفی بر توانایی فرد در تلفظ کلمات و بیان درست صداها بگذارند. مشکلاتی مانند فک جلو آمده یا فک عقب رفته میتوانند باعث ایجاد اختلالات گفتاری، مانند لکنت زبان، شوند. جراحی فک میتواند این ناهنجاریها را اصلاح کرده و به بهبود وضوح و دقت گفتار کمک کند.
مشکلات زیبایی
یکی از رایجترین دلایل انجام جراحی فک، بهبود زیبایی صورت است. بسیاری از افراد از ظاهر فک خود ناراضی هستند و ممکن است از مشکلاتی چون نامتقارن بودن فک یا جلو بودن بیش از حد آن رنج ببرند. جراحی فک میتواند با اصلاح موقعیت فکها، ظاهر صورت را بهبود بخشد و زیبایی چهره را بازسازی کند. این تغییرات میتوانند باعث افزایش اعتماد به نفس و احساس راحتی بیشتر فرد در ارتباطات اجتماعی شوند.
آسیبهای فک
تصادفات و حوادث مختلف، مانند ضربات شدید، تصادفات رانندگی یا آسیبهای ورزشی، میتوانند باعث شکستگی فک شوند. در این موارد، جراحی فک برای ترمیم استخوانها و بازسازی ساختار طبیعی فک ضروری است. ترمیم صحیح فک نه تنها به بازیابی عملکرد طبیعی آن کمک میکند، بلکه میتواند از عواقب جدیتر در آینده جلوگیری کند.
تومورهای فک
وجود تومورها و کیستها در فک میتواند بر سلامت کلی فرد تأثیر منفی بگذارد. در این شرایط، جراحی فک برای حذف تومور و کیستها و اصلاح استخوانهای آسیبدیده ضروری است. این نوع جراحی معمولاً برای اطمینان از عدم گسترش تومور به بخشهای دیگر صورت و حفظ سلامت استخوان فک انجام میشود.
ناهنجاریهای مادرزادی
برخی از افراد با ناهنجاریهای مادرزادی در فک به دنیا میآیند. این ناهنجاریها میتوانند شامل شکاف کام، فک نامتقارن یا فک کوچکتر از حد طبیعی باشند. جراحی فک میتواند این مشکلات را اصلاح کرده و عملکرد فک را بهبود بخشد. اصلاح مشکلات مادرزادی فک میتواند به فرد کمک کند تا از مشکلات احتمالی در بلع، جویدن و تنفس جلوگیری کند.
انواع جراحی فک
جراحی فک به انواع مختلفی تقسیم میشود که بسته به نوع مشکل و ناهنجاری فک، جراح تصمیم میگیرد که از کدام روش استفاده کند. این جراحیها معمولاً بر روی فک بالا (ماگزیلا)، فک پایین (ماندیبل) یا هر دو فک انجام میشود. هر کدام از این جراحیها هدف خاص خود را دارند و میتوانند به بهبود عملکرد و زیبایی صورت کمک کنند.
جراحی فک بالا (ماگزیلا): اصلاح مشکلات فک بالا و بهبود هماهنگی با فک پایین
جراحی فک بالا به منظور اصلاح مشکلات مربوط به فک بالا انجام میشود. این مشکلات شامل فک بالا جلو آمده یا عقب رفته است. جراحی فک بالا میتواند به بهبود عملکرد فکها، تنفس بهتر و بهبود زیبایی صورت کمک کند. در برخی موارد، جراحی فک بالا برای اصلاح ناهنجاریهایی مانند خرخر شبانه و اختلالات تنفسی انجام میشود.
جراحی فک بالا جلو آمده: چگونه این جراحی میتواند مشکلات زیبایی و عملکردی را حل کند؟
اگر فک بالا به طور غیر طبیعی جلو آمده باشد، ممکن است مشکلاتی در جویدن، صحبت کردن و تنفس به وجود آید. این جراحی میتواند موقعیت فک را به عقب تغییر دهد و از طریق این تغییر موقعیت، مشکلات عملکردی و زیبایی صورت را برطرف کند. اصلاح موقعیت فک بالا باعث بهبود ظاهر صورت و ایجاد هماهنگی بهتر میان فک بالا و پایین میشود.
جراحی فک پایین (ماندیبل): اصلاح مشکلات ساختاری فک پایین
جراحی فک پایین برای اصلاح مشکلات فک پایین انجام میشود. در این روش، فک پایین میتواند به جلو یا عقب جابجا شود تا موقعیت آن با فک بالا هماهنگتر شود. جراحی فک پایین معمولاً برای افرادی که دچار مشکلات تنفسی یا اختلالات گفتاری هستند، بسیار مفید است.
جراحی فک پایین عقب رفته
در برخی موارد، فک پایین به طور غیر طبیعی عقب رفته و باعث مشکلاتی مانند آپنه خواب و خرخر شبانه میشود. جراحی فک پایین میتواند با جلو آوردن فک، این مشکلات را اصلاح کند. تغییر موقعیت فک پایین به جلو میتواند تأثیر چشمگیری بر بهبود کیفیت خواب و تنفس فرد داشته باشد.
عمل فک پایین: اصلاح موقعیت فک پایین برای بهبود عملکرد و زیبایی
در جراحی فک پایین، فک بریده شده و به موقعیت جدیدی منتقل میشود تا هماهنگی بیشتری میان فک بالا و پایین ایجاد شود. این جراحی میتواند بهبودهای چشمگیری در عملکرد فک، به ویژه در جویدن و صحبت کردن، ایجاد کند. همچنین، این جراحی میتواند ظاهر صورت را به طور قابل توجهی بهبود بخشد و تناسب زیبایی میان فکها را ایجاد کند.
جراحی چانه (ژنیوپلاستی): بهبود موقعیت و اندازه چانه
ژنیوپلاستی یا جراحی چانه به منظور اصلاح موقعیت و اندازه چانه انجام میشود. این جراحی میتواند به بهبود ظاهر صورت کمک کند و تناسب میان چانه و سایر بخشهای صورت را برقرار سازد. در صورتی که چانه فرد عقب رفته باشد یا اندازه آن کوچک باشد، ژنیوپلاستی میتواند ظاهر صورت را متعادلتر کند.
جراحی دو فک
در برخی موارد، مشکلات فک به قدری پیچیده است که هر دو فک نیاز به جراحی دارند. جراحی دو فک میتواند به بهبود عملکرد فکها و اصلاح مشکلات زیبایی کمک کند. در این جراحی، هم فک بالا و هم فک پایین تحت عمل جراحی قرار میگیرند تا هماهنگی کامل میان آنها ایجاد شود.
عمل جراحی دو فک: درمان مشکلات پیچیده فک با جراحی همزمان فک بالا و پایین
جراحی دو فک زمانی انجام میشود که مشکلات فک بالا و پایین به طور همزمان وجود داشته باشد. این جراحی میتواند برای افرادی که از مشکلات شدید در جویدن، صحبت کردن و تنفس رنج میبرند، بسیار مفید باشد. با اصلاح موقعیت هر دو فک، مشکلات عملکردی به طور کلی برطرف میشود و ظاهر صورت بهبود مییابد.
مراحل کلی جراحی فک
این جراحیها معمولاً شامل چندین مرحله مهم هستند که هر کدام باید با دقت و احتیاط انجام شوند. در این بخش به مراحل مختلف جراحی فک پرداخته میشود که شامل برش، جدا کردن استخوان، تغییر موقعیت استخوان، تثبیت استخوانها و بستن برشها است.
برش: شروع فرآیند جراحی و ایجاد دسترسی به استخوان فک
در این مرحله، جراح برشهایی در داخل دهان یا در قسمت خارجی صورت ایجاد میکند تا به استخوانهای فک دسترسی پیدا کند. این برشها معمولاً در ناحیه لثه یا داخل دهان انجام میشوند تا آثار آنها قابل مشاهده نباشد.
جدا کردن استخوان: آمادهسازی فک برای تغییر موقعیت
در این مرحله، بخشی از استخوان فک که نیاز به جابجایی دارد، از محل خود جدا میشود. این کار به جراح این امکان را میدهد که استخوان فک را به موقعیت جدید خود منتقل کند.
تغییر موقعیت استخوان: جابجایی فکها برای هماهنگی بیشتر
استخوان فک جابجا شده و به موقعیت جدید منتقل میشود تا هماهنگی مناسب میان فک بالا و پایین ایجاد شود. این تغییرات به بهبود عملکرد فک و ظاهر صورت کمک میکنند.
ثابت کردن استخوان: تثبیت استخوانها در موقعیت جدید
در این مرحله، استخوانهای جابجا شده با استفاده از پیچها و پلاکهای مخصوص تثبیت میشوند تا از جابجایی آنها جلوگیری شود و بهبود به درستی انجام گیرد.
بستن برشها: پایان جراحی و آمادهسازی برای بهبودی
در نهایت، جراح برشها را بخیه زده و روند بهبودی را آغاز میکند. این مرحله بسیار مهم است تا احتمال عفونت و عوارض کاهش یابد.
عوارض و خطرات جراحی فک
جراحی فک، مانند هر جراحی دیگری، ممکن است با عوارض و خطراتی همراه باشد. در اینجا به برخی از این مشکلات پرداخته میشود.
تورم و کبودی: تورم و کبودی معمولاً طبیعی است و بعد از چند هفته به طور کامل از بین میرود.
درد: پس از جراحی، بیمار ممکن است درد احساس کند، اما این درد معمولاً با داروهای مسکن قابل کنترل است.
خونریزی: خونریزیهای جزئی ممکن است در برخی موارد رخ دهد که معمولاً با درمانهای مناسب کنترل میشود.
عفونت: رعایت بهداشت دهان و دندان برای جلوگیری از عفونت بسیار ضروری است.
بیحسی موقت یا دائمی: در برخی موارد ممکن است به دلیل آسیب به اعصاب، بیحسی در برخی نواحی صورت ایجاد شود.
مراقبتهای بعد از جراحی فک
مراقبتهای مناسب بعد از جراحی فک میتواند روند بهبودی را تسریع کرده و از بروز مشکلات جلوگیری کند.
استراحت کافی داشته باشید: استراحت مناسب به بدن کمک میکند تا به طور طبیعی بهبود یابد.
رژیم غذایی نرم و مایعات مصرف کنید: مصرف غذاهای نرم و مایعات برای جلوگیری از فشار بر فک ضروری است.
از کمپرس سرد برای کاهش تورم استفاده کنید: کمپرس سرد به کاهش تورم و درد کمک میکند.
بهداشت دهان و دندان را رعایت کنید: رعایت بهداشت دهان برای جلوگیری از عفونت ضروری است.
داروهای تجویز شده را به موقع مصرف کنید: داروهای تجویز شده برای کنترل درد و جلوگیری از عفونت ضروری است.
هزینه جراحی فک
هزینه جراحی فک به عوامل مختلفی بستگی دارد. از جمله این عوامل میتوان به نوع جراحی، تجربه جراح، تجهیزات استفاده شده و محل انجام جراحی اشاره کرد.