انحراف بینی چیست و چه زمانی به جراحی نیاز دارد؟
زهرا نوابی
نویسنده
فهرست محتوا
مطالعه10 دقیقه
یکی از مشکلات رایج در بینی افراد، انحراف بینی است. این مشکل زمانی رخ میدهد که سپتوم یا تیغه بینی به یک طرف متمایل شده و پس از آن عوارضی از قبیل مشکلات تنفسی، سردرد و... نیز ایجاد میشود. تیغه بینی باعث تقسیم حفره بینی به دو قسمت شده و انحراف آن نیز با علائم و عوارض متعددی همراه است. بسیاری از افراد از انحراف در بینی خود بیخبر بوده و از راههای درمانی آن نیز اطلاعی ندارند. در ادامه به علائم انحراف تیغه بینی، دلایل بروز آن و روشهای تشخیص این مشکل اشاره شده است.
علائم انحراف بینی
از کجا بفهمیم انحراف بینی داریم؟ در صورتی که این مشکل شدید باشد ممکن است با علائم بسیار واضحی همراه شود. در واقع انحراف در تیغه بینی شدید همراه با تغییر شکل بینی بوده و عوارضی از قبیل التهاب سینوسها، گرفتگی گوش و سردرد را به همراه دارد. دیگر علائم انحراف در تیغه بینی شامل موارد زیر است.
- فرد در نفس کشیدن و استفاده از هر دو سوراخ بینی به خصوص در زمان بروز آلرژی و یا حساسیت مشکل دارد.
- به دلیل ایجاد انحراف تیغه بینی، درد در برخی نواحی صورت بروز میکند.
- اغلب افراد دارای انحراف در تیغه بینی به گرفتگی بینی نیز دچار میشوند.
- خروپف، آپنه خواب و تنفس پر سر و صدا از علائم انحراف در تیغه بینی است.
- امکان خونریزی بینی برای افراد دچار علائم انحراف در بینی وجود دارد.
- افراد دچار انحراف در بینی ترجیح میدهند اغلب به یک سمت بخوابند.
دلایل انحراف بینی
انحراف در تیغه بینی ممکن است به دو دلیل ناشی شود. فرد همراه با این مشکل متولد شده و این انحراف زمانی که جنین در رحم مادر قرار داشته رخ داده است. بنابراین ممکن است این مشکل حتی در نوزادان تازه متولد شده نیز دیده شود.
در برخی موارد آسیب دیدگی بینی باعث بروز انحراف بینی میشود. هرگونه ضربه یا آسیب ببینی ممکن است این مشکل را ایجاد کند. به عنوان مثال آسیب به نوزادان در زمان زایمان و یا بروز حوادث برای کودکان و بزرگسالان باعث انحراف در تیغه بینی میشود.
با افزایش سن و روند پیری، میزان انحراف تیغه بینی بیشتر خواهد شد. عفونت حفرههای سینوسی باعث تورم و تحریک حفرههای بینی شده و مجرای آن را باریکتر خواهد کرد.
انواع انحراف بینی
انحراف استخوان بینی به دلیل عدم قرارگیری تیغه نازک یا همان سپتوم در میان حفرههای بینی ایجاد میشود. این مشکل باعث خواهد شد تا حفرههای تنفسی کاملاً با یکدیگر هماهنگ نبوده و یکی کوچکتر از دیگری باشد. بنابراین انحراف در ناحیه تیغه بینی را با توجه به شدت انحراف سپتوم میتوان به سه نوع خفیف، متوسط و یا شدید طبقهبندی کرد. در برخی موارد انحراف سپتوم به صورت ظاهری قابل مشاهده بوده و در برخی موارد نیز از نوع زیر سطحی و نامشهود است.
روشهای تشخیص انحراف بینی
مراجعه به پزشک متخصص میتواند بهترین راه برای تشخیص انحراف در تیغه بینی باشد. در اکثر موارد این انحراف به صورت ظاهری قابل مشاهده بوده و در غیر این صورت باید به طور دقیق توسط پزشک معاینه شود. پزشک با طرح سوالاتی از قبیل کیفیت خواب، خروپف، مشکلات سینوسی یا تنفسی در حین معاینه میتواند به وجود این مشکل پی ببرد.
پزشک متخصص از ابزاری به نام اسپکولوم برای معاینه دقیق مجاری بینی استفاده میکند. با استفاده از این ابزار مجاری بینی به طور کامل باز شده و محل یا حالت قرارگیری تیغه و تاثیر آن بر اندازه مجاری بررسی خواهد شد. زمانی که انحراف بینی به سادگی تشخیص داده نشود باید از آن اندوسکوپی یا سی تی اسکن استفاده شود.
عوارض و خطرات انحراف بینی
در صورتی که انحراف در بینی شدید بوده و به همین دلیل گرفتگی بینی رخ دهد، ممکن است عوارض زیادی را به دنبال داشته باشد. از جمله عوارض انحراف تیغه بینی میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- ایجاد خشکی در دهان به علت تنفس دائمی از طریق دهان
- ایجاد احساس گرفتگی در مسیر تنفس
- نداشتن خواب راحت به دلیل عدم توانایی در تنفس آسان در زمان خواب
- امکان بروز خونریزیهای مداوم به دلیل انحراف در تیغه بینی
- بروز آپنه خواب، گرفتگی بینی و تغییر شکل ظاهری بینی
درمانهای انحراف تیغه بینی
این عارضه اغلب به صورت ژنتیکی یا مادرزادی ایجاد شده و یا ممکن است در اثر ضربه و فشار روی بینی به وجود بیاید. در هر صورت پس از پایان سن بلوغ و با تکمیل فرایند رشد میتوان برای درمان اقدام کرد. در صورتی که ضربه و فشار وارد شده به بینی بسیار شدید بوده و در اثر انحراف، تنفس فرد دچار اختلال شود، حتماً باید جراحی انحراف تیغه بینی انجام گیرد. در غیر این صورت میتوان از روشهای دیگر درمانی نیز استفاده کرد.
درمان جراحی (سپتوپلاستی)
در صورتی که شدت و میزان انحراف در تیغه بینی به گونهای باشد که امکان برطرف کردن این عارضه از طریق دارو درمانی وجود نداشته باشد، باید از جراحی برای اصلاح استفاده کرد. این روش قطعیترین راه درمان انحراف در تیغه بینی است که در آن استخوان یا غضروف اضافه برداشته خواهد شد. در صورت حذف عامل انحراف، موقعیت سپتوم بینی اصلاح شده و مشکلاتی از قبیل انسداد بینی و تنفس نیز بهبود پیدا میکنند. در طول جراحی، انحراف بینی صاف شده و در مرکز آن قرار خواهد گرفت. البته باید توجه داشت میزان اصلاح انحراف استخوان بینی پس از جراحی به شدت آن بستگی دارد.
کاندیدای درمان انحراف بینی به روش سپتوپلاستی
در صورتی که انحراف تیغه در بینی درمان نشود میتواند عوارض شدید و جدی را به دنبال داشته باشد. از جمله عوارض ناشی از عدم درمان این مشکل میتوان به مسدود شدن مجرای تنفسی، ایجاد آپنه در خواب، بروز سرماخوردگیهای مکرر اشاره کرد. در صورتی که دچار پولیپ بینی و خونریزیهای مزمن هستید و یا به دلیل انحراف سپتوم، امکان تنفس آسان برای شما وجود ندارد، شما یکی از کاندیدای مناسب جراحی صاف کردن تیغه بینی هستید.
پزشک برای تجویز این روش درمانی ابتدا تیغه بینی، علائم سپتوم کج و انحراف در بینی را در شما تشخیص داده و موارد دیگری مانند سن، سلامت روحی و جسمی، سوابق بیماریهای قبلی و سابقه استفاده از دخانیات یا نوشیدنیهای الکی را بررسی خواهد کرد.
مزایای جراحی
- رفع مشکلات تنفسی و بهبود تنفس و خواب شبانه
- بهبود عفونتهای مکرر در سینوس
- کاهش خروپف شبانه
- رفع انسداد بینی
- حل مشکل سردردهای مزمن مرتبط با انحراف در تیغه بینی
معایب جراحی
جراحی سپتوپلاستی به طور کلی ایمن و موثر بوده، با این حال با خطراتی نیز همراه است. از جمله معایب این جراحی میتوان به احتمال بروز خونریزی پس از عمل، بروز عفونت، باقی ماندن جای زخم، آسیب به بافتهای اطراف و یا ایجاد بیحسی در ناحیه جراحی اشاره کرد. در برخی موارد نادر نیز ممکن است انحراف سپتوم به طور کامل برطرف نشده و نیاز به جراحی ترمیمی باشد. فرد پس از جراحی انحراف بینی، تورم، کبودی و کمی ناراحتی را تجربه خواهد کرد.
مراقبتهای بعد از جراحی
- به مدت یک یا دو روز پس از جراحی باید استراحت مطلق داشته و در هنگام خواب باید سر به سمت بالا قرار گیرد تا از خونریزی و ایجاد فشار به بینی جلوگیری شود.
- به مدت یک الی دو هفته باید از دمیدن بینی خودداری شود تا به بخیهها و بافتهای در حال بهبود آسیبی وارد نشود.
- داروهای تجویز شده توسط پزشک باید سر وقت و به طور منظم مصرف شوند.
- انجام فعالیتهای شدید ورزشی، خم شدن یا بلند کردن اجسام سنگین تا چند هفته پس از جراحی ممنوع است.
- فرد پس از جراحی باید از قرارگیری در محیطهای گرم مانند سونا یا حمام با آب بسیار داغ اجتناب کند.
- در طول فرایند بهبودی باید مجاری بینی با محلول نمک شستشو داده شده و از خشک شدن ترشحات بینی و افزایش تورم جلوگیری شود.
- عطسه با دهان باز میتواند از بروز فشار روی بینی جلوگیری کند.
عوارض احتمالی سپتوپلاستی
- گرفتگی بینی به دلیل بروز التهاب و تورم پس از جراحی
- بروز خونریزیهای مکرر بیشتر از حد معمول
- امکان ایجاد سوراخ در تیغه بینی پس از جراحی
- کاهش دائمی یا موقت حس بویایی
- احتمال تشکیل لخته خون در ناحیه جراحی
- ایجاد بیحسی موقت در لثه بالایی، دندانها یا بینی پس از جراحی سپتوپلاستی
درمانهای غیر جراحی
در صورتی که شدت علائم انحراف تیغه بینی اندک باشد میتوان از طریق دارو این علائم را درمان کرد. اغلب پزشک برای کاهش تورم و کنترل آنها از داروهایی از قبیل آنتی هیستامینها، اسپریهای استروئیدی یا ضد احتقانها استفاده میکند. این داروها باعث کاهش تورم بافت بینی و باز نگه داشتن راههای هوایی شده و از علائم آلرژی نیز جلوگیری میکنند.
با استفاده از ماساژهای مخصوص روی صورت و بینی نیز میتوان انحراف بینی را اصلاح کرد. البته این روش بیشتر برای کودکان مناسب بوده و ممکن است برای بزرگسالان نیازمند صبر و حوصله بیشتری باشد. کودکان دارای غضروف و استخوان بینی نرم و قابل انعطاف هستند و میتوان با انجام ماساژهای مخصوص به شکل دهی غضروف پرداخت. البته باید توجه داشت که این تکنیک ممکن است در همه موارد نتیجه ایدهآل را ارائه نکند.
در صورتی که افراد از جراحی و یا تیغ عمل واهمه دارند میتوانند از دیگر روشهای درمان انحراف در تیغه بینی برای حل این مشکل استفاده کنند. یکی از این روشها رینوپلاستی تزریقی است. در این روش پزشک از ژل یا چربی برای پر کردن اطراف تیغه بینی استفاده خواهد کرد. البته این تکنیک تنها برای کسانی که انحراف تیغه بینی اندک دارند توصیه میشود.
راههای پیشگیری از انحراف بینی
انجام اقدامات احتیاطی میتواند از آسیب و انحراف در تیغه بینی جلوگیری کند.
بهتر است در زمان انجام ورزشهای تماسی از قبیل والیبال، فوتبال، موتور سواری، اسکی، کاراته و حتی دوچرخه سواری از کلاه ایمنی و محافظ صورت استفاده شود. در هنگام رانندگی نیز باید کمربند ایمنی بسته شود.
انحراف بینی در کودکان
گاهی انحراف تیغه بینی در کودکان به خاطر اختلال مادرزادی و زمانی نیز به خاطر ضربه شدید است. بینی کودک در این دوران حالت نرم داشته و فشار زیاد به بینی میتواند تیغه آن را منحرف کند. در برخی موارد در طول پروسه زایمان، انحراف تیغه بینی اتفاق میافتد. حتی فشار جنین به دیواره رحم در دوران جنینی باعث انحراف تیغه بینی خواهد شد. کودکان دچار مشکل انحراف بینی با علائمی از قبیل سختی در تنفس، عفونتهای سینوسی و کاهش تنفس از طریق بینی شناسایی میشوند.
علائم انحراف بینی در کودکان
- ایجاد مشکلات تنفسی و عفونتهای سینوسی مکرر
- کاهش توانایی تنفس از طریق بینی
- عدم خروج ترشحات سینوسی از بینی به دلیل وجود انحراف در تیغه بینی
- بروز گرفتگی در سوراخهای بینی
- خونریزیهای مکرر بینی
درمان انحراف بینی کودکان
در صورتی که علائم انحراف تیغه بینی در کودکان مشاهده شد، باید هرچه زودتر به پزشک متخصص مراجعه کرده و انحراف تیغه بینی را درمان کرد. گزینههای مختلفی برای درمان انحراف سپتوم در کودکان وجود دارد. گاهی اوقات پزشک داروهای ضد احتقان را برای کاهش التهاب و تورم در مجاری بینی تجویز میکند.
اسپری بینی نیز میتواند به کاهش علائم کمک کند. البته استفاده از این داروها همراه با عوارض جانبی و بروز اثر برگشتی بوده و ممکن است علائم انحراف تیغه بینی را بدتر کنند.
در صورتی که گزینههای درمانی گفته شده نتوانند اثر تسکینی کافی داشته باشند، باید روش جراحی مورد استفاده قرار بگیرد.
عوارض و خطرات انحراف بینی برای کودکان
از جمله خطرات انحراف تیغه بینی برای کودکان و نوزادان میتوان به انسداد مجرای تنفسی، ایجاد سینوزیت، بروز عفونت در داخل بینی، ایجاد مشکلات در خواب، کاهش حس بویایی و گرفتگی بینی اشاره کرد.